نویسنده: طلبه مهدی صانعی

چکیده:

آنچه مشهور و معروف است، بیهق از زمان حکومت سربداران به تشیع گرایش پیدا کرده است و از این لحاظ بسیاری از متون، قرن هشتم را آغاز تشیع مردمان این منطقه دانسته اند؛ اما بر اساس شواهد می توان ریشه های ورود تشیع به بیهق را به اوائل قرن دوم بلکه قبل از آن برگرداند. اثبات آغاز تشیع امامی در منطقه بیهق با مشکلاتی روبرو است، چون بسیاری از اطلاعات در این زمینه از بین رفته و یا اینکه به آن دست پیدا نمی شود، با این حال می توان به طور یقینی و با استناد به متون و اطلاعات در دست از قرن هشتم هجری، ادعا کرد که این روند رو به رشد تشیع در این منطقه، از این زمان به بعد شدت پیدا کرده و حتی به مناطق دیگر سرایت کرده است.

علت این روند رو به رشد گرایش به تشیع، قیام مردم ولایتمدار سبزوار در قرن هشتم هجری بود که جنبش سربداران نام گرفت. و با پشتوانه علماء و صوفیان آن زمان توانست پیشرفتهای خوبی داشته باشد و بر حاکمان مغول غلبه کند و حدود پنجاه سال به حکومت خود در مناطق خراسان ادامه دهد و حتی این حرکت مردمی، اسلامی باعث شد که دیگر مردمان تحت ظلم و ستم حکام ظالم، از این حرکت الگو بگیرند و در مناطق خود دست به یک قیام دینی بزنند و بر حکام ظالم فائق آیند و این حرکت ها، موفقیتش را مدیون علماء و بیانات و زعامت دینی آنان و همکاری و پیروی مردم از آنان بود که توانستند سربلند و پیروز شوند.
این حرکت آثار و پیامدهای زیادی به همراه داشت، از جمله؛ الگو واقع شدن این قیام برای دیگر مسلمانان مناطق دیگر، رشد چشمگیر علوم مختلف مثل شعر، ادب، تفسیر، حدیث، نجوم، علوم غریبه و ...، پیشرفت هنر و فرهنگ اسلامی – شیعی، رونق گرفتن اماکن مذهبی و تعمیر و یا ساختن اماکن مذهبی زیاد در این دوران، ورود علما به دربار حاکمان مغولی و تیموری، زیاد شدن رابطه مردم با علمای تراز اول شیعه.